Do andazo á pandemia

Hai palabras que sempre estiveron aí e que coidabamos que nunca escoitariamos tanto, nin que estarían tan presentes nas nosas vidas. Porén, sempre figuraron nos dicionarios e teñen, como as demais, unha orixe e mais unha traxectoria de seu ata chegar á nosa lingua. É o caso do termo pandemia, que leva nestes días irremediablemente o apelido “de coronavirus”. Pero antes de detérmonos nel imos botarlle un ollo a outras palabras relacionadas: andazo, epidemia e endemia.

Andazo é unha palabra patrimonial que o Dicionario da Real Academia Galega define como a “proliferación de algo non desexado”, e que menos desexado ca unha enfermidade? Se nos cinguimos ao eido da saúde, fai referencia a unha doenza que ataca moitas persoas pero que non é moi grave, por exemplo, un andazo de papeiras. Sería como a variante coloquial e máis leve de epidemia. Pero de onde procede? Pénsase que é un termo derivado do verbo andar –en referencia á propagación á que se refire–, ao que se lle engadiría o sufixo  –azo. A voz ten equivalente no portugués andaço e tamén o castelán conta con andancio. E se falamos do sufixo, seguro que tendes empregado a palabra trancazo, que fai referencia a un “catarro forte”.

O noso Dicionario ofrece unha definición máis precisa de epidemia, sempre referida ao campo da saúde, da que di que é “a forma de presentación e de propagación dunha enfermidade contaxiosa, cando o número de casos supera de maneira significativa as cifras de incidencia normais desa enfermidade nesa poboación concreta”. Esta voz non pode ser confundida con endemia, que se refire a unha enfermidade que existe ou que se dá de maneira habitual e constante nun lugar ou territorio determinado e que afecta tamén un número constante de individuos. Unha enfermidade epidémica é, polo tanto, aquela que se propaga moito pero de forma puntual, e unha doenza endémica é a que se dá de forma constante nunha poboación. Estes termos están formados co substantivo grego demos, que significa ‘pobo’, e mais dous prefixos, tamén gregos: epi-, que significa ‘sobre’, e en- , que significa ‘dentro’.

Pasemos por fin á pandemia. Tamén sobre o demos grego, mais co prefixo pan- (‘todo’), designa o elo que segue á epidemia: se esta última se refire a unha propagación fóra do normal dunha enfermidade nun lugar concreto, a pandemia é a súa expansión masiva entre os seres humanos, fóra dos límites nos que se desenvolve a epidemia.

Os animais tamén teñen as súas propias epidemias, as epizootias. A palabra en cuestión é un préstamo do francés épizootie, e está formada polo prefixo epi  e polo substantivo grego zoiotês, ‘natureza animal’.

Rematamos volvendo á nosa especie. Non esquezades que atallar a pandemia do coronavirus é cousa de todas e todos nós! Quedade na casa, gardade corentena e tede paciencia!

Palabras traballadas

Todos os termos que traballamos, fóra das Palabras do día, ordenados alfabeticamente.

Ver

Palabras do día

Unha palabra cada día dos 365 do ano, ordenadas alfabeticamente ou por data.

Ir

Axúdasnos a mellorar? Pechar

A túa opinión impórtanos. Queremos saber como usas o Portal das Palabras, que che gusta máis e se botas algo en falta.

Enredarache moi pouco tempo!

Cubre a enquisa aquí