No seu tempo, non vai mal tempo

A meteoroloxía vén marcada polos ciclos anuais e agora, cara á fin de ano, o que nos agarda é o frío, a auga, como sinónimo de chuvia, e que veña o aire en forma de vento. Mal tempo, en resumo, que deixa pegada no día a día, e tamén no refraneiro. Velaquí unha mostra da vizosa fraseoloxía que produce!

Xa o di o refrán: É inverno natural dende Santos a Nadal. Certo é que tamén se di que o verán de san Martiño ou é grande ou pequeniño, pero non se debe un de fiar moito porque polo mes de Santos (novembro), xa baixa a neve aos campos. A fraseoloxía popular deixa ademais claro que os días neste período son curtos, como indican estoutros ditos: Amencer e anoitecer, en decembro e case á vez ou sol de inverno sae tarde e ponse cedo. A partir do solsticio de inverno, que cadra arredor do 22 de decembro, aínda que paseniñamente, os días comezan a medrar, un fenómeno que ten paremias propias a conta de santa Lucía: Por santa Lucía sácalle á noite e mételle ao día pero non moito, eh!; pola santa Lucía medra o día a pisada dunha galiña. Hoxe estes refráns poden soar equivocados, pero hai unha explicación. Ata a reforma do calendario promulgada polo papa Gregorio XIII, o día de santa Lucía cadraba co solsticio de inverno, mentres que no almanaque actual pasou a se celebrar algo antes, o 13 de decembro.

Neste tempo vai friaxe, e moita, e inda que a casa dun sempre dá conforto, se deixamos as portas abertas ou mesmo entornadas o frío entra. De aí que se diga que á porta/ventá lle cheira o alento. Inda que o consolo está nestoutros ditos: Se vai frío e vento, pecha a porta e métete dentro; cociña quente, inverno ledo e, sobre todo, con ben pan e moita leña, o inverno a ninguén empeña. A crueza da estación vese reflectida igualmente na seguinte frase: vai un frío que non paran nin os cans! Para comprender mellor o refrán debemos sobreentender que os cans en cuestión estarían presos, algo hoxe prohibido pola lei, pero unha práctica que foi bastante común ata non hai moito.

A carqueixa é descrita como unha planta resistente a case todo, mesmo ao lume. Por iso, se dicimos que vai un frío que treme a carqueixa!, estaremos a referirnos a un frío moi intenso, xa que afecta ata á planta que todo o soporta.

Do tempo do inverno podemos inferir que xorden emocións diversas e sentimentos encontrados. Para combater o frío non che hai nada mellor que provocar a fogaxe do encontro humano, e así o refraneiro di: palique de inverno, casoiro de verán. E non debemos ser inxenuos, o termo palique equivale a parola “conversación informal e amigable sobre calquera tema sen transcendencia”, pero cando vai bater en casoiro “cerimonia na que dúas persoas contraen matrimonio” semella que a cousa non quedou en conversa soamente. Tras o casamento, as relacións coa familia política son, ás veces, daquela maneira, tal como nos dá a coñecer outro dito: amizade de xenro, sol de inverno. Porque, como sabedes, o sol do inverno dura pouco e quenta menos, o mesmo que a boa relación cos sogros, segundo a sabedoría popular.

Para darlle o remate, o refraneiro invernal tamén pode funcionar como asesor laboral cando nos dá as seguintes recomendacións: Quen queira saber do inferno, que sexa ferreiro no verán e xastre no inverno, ben sabemos que os ferreiros traballan ao par do lume da forxa e no mes de xullo non é doado de aturar estas condicións, no caso dos xastres (antes das calefaccións centrais) no inverno, aínda traballando dentro das casas, facíano de pé e parados e así era fácil que os collera o frío e mesmo padecían de frieiras eles e as costureiras; nestoutro: no verán faite taberneira, e no inverno panadeira, ante a ardentía estival mellor ter acceso á bebida fresca, e na friaxe invernal, a caloriña do forno.

Palabras traballadas

Todos os termos que traballamos, fóra das Palabras do día, ordenados alfabeticamente.

Ver

Palabras do día

Unha palabra cada día dos 365 do ano, ordenadas alfabeticamente ou por data.

Ir

Axúdasnos a mellorar? Pechar

A túa opinión impórtanos. Queremos saber como usas o Portal das Palabras, que che gusta máis e se botas algo en falta.

Enredarache moi pouco tempo!

Cubre a enquisa aquí