Converteuse nunha tradición celebrar o Día de Rosalía (23 de febreiro) tomando un caldo de gloria na súa honra. O Portal únese a este costume e cociñaremos un para todos e todas vós; os nosos ingredientes as palabras empregadas pola autora de Padrón no poema “Miña casiña, meu lar” recollido en Follas Novas (1880). A protagonista destes versos non tiña nada na casa para poder xantar e, ante a mesquindade dos veciños, improvisou un caldo de gloria co que atopou. O caldo é unha “comida constituída fundamentalmente de verduras, fabas e unto, cocidos en auga só ou con outros ingredientes, como patacas, carne, chourizo, touciño etc.”; pero para elaborar o descrito nos versos da poeta habemos de ser un chisco máis austeros, xa que a composición indica que a muller, misérrima, apenas xunta catro cousas para elaborar a cocción e un bolo do pote.

O primeiro poñer o pote ao lume. Na actualidade, empregamos unha versión máis pequena, as potas, “recipientes de metal ou de barro en forma de cilindro, con tampa, que se usa para facer a comida”, no caso do caldo ou o cocido unha de metal e alta para que ferva ben sen salpicar fóra. Ambas as dúas voces beben no termo catalán pot que designa os ‘botes’ ou ‘tarros’. Logo encher o recipiente de auga, ás veces había que ir á fonte (do latín fons, fontis) por ela coa sella; agás houbese pozo (latín puteus) na casa, o habitual era ter un para se abastecer; logo, a modernidade trouxo a auga da traída. Hai que engadir unhas areas de sal á auga do caldo; substancia moi apreciada ao longo da historia por condimentar os alimentos, pero tamén porque serve para conservalos, grazas á salga ou salgadura. O outro dos ingredientes cos que se conta é o unto, denominación que procede do latín unctum ‘untura’. Esta substancia é un alimento empregado desde tempos ancestrais e moi presente na gastronomía galega ao longo da historia. As familias galegas utilizaban o unto como unha fonte de graxa esencial na dieta. Era un recurso valioso porque, ademais de dar sabor aos pratos, proporcionaba as calorías necesarias para traballar nas leiras e aguantar os rigores dos invernos. Por último, cómpre engadir a verdura á cocedura, desta volta, unhas coles, a folla da planta que o Dicionario define como “planta de horta da familia das crucíferas, de cano alto, follas largas e comestibles e flores amarelas en acio”. Estas follas denomínanse tamén verzas, mentres que a planta é nomeada como col, coella ou coia.

Non se menciona un produto esencial para nós, a pataca; no seu lugar a protagonista dos versos improvisa un bolo do pote, “bóla feita con fariña milla ou centea amasadas, do tamaño dunha pataca grande, e que se pon a cocer en auga ou caldo”. Xa nos di que no fondo da artesa atopou un puñiño de fariña munda. Probablemente fariña de millo, máis abondoso nas casas galegas ca o trigo. Rosalía fala de fariña munda que é unha das formas de participo pasado do verbo moer, aínda que as formas recomendas son mudo ou moído, cos seus femininos.

O caldo que detalla Rosalía de Castro non leva carne ningunha pola pobreza que se describe no poema. Emilia Pardo Bazán en La cocina Española Antigua (1913) definía o caldo como un prato vexetal co engadido de algo de unto. Aínda que recoñecía que o campesiñado galego, coma a muller da poesía, era vexetariano á forza, porque cun anaco de carne de porco o caldo sabería mellor sen dubidalo. O Dicionario recoñece o caldo branco, aquel que non ten verdura; caldo papudo ou pego, ao que se lle engade fariña de millo cando se requenta e para facelo substancioso cando os ingredientes principais van a menos; caldo de castañas ou calduda, aquel que se elabora coas castañas. Se unha persoa está convalecente, dáselle un caldo limpo, que é aquela auga na que se coceu a carne, pero sen legumes, nin verdura. Esperemos que, logo do contado, non se dea o caso.