Palabras rimbombantes

De querermos causarlle impresión a alguén, seguramente valoraremos todo o que podemos facer polo noso aspecto –hai casos que é mellor nin intentalo–, ou, ás veces –e isto tamén deberíamos pensalo ben–, explorar o noso atractivo intelectual.

Se te decidiches por esta última opción, tes que saber que iso non se amaña da noite para a mañá, pero o que si podemos é axudar a que adornes o teu discurso con palabras que non se oen (nin se len) todos os días. Cadaquén ten que valorar a oportunidade de utilizalas, coidando de non chegar a parecer pedantes e lembrando que entre a orixinalidade e o ridículo a fronteira é moi sutil.

O Portal das Palabras non se fai responsable do resultado do intento, mais con calquera destes termos seguro que deixas abraiado o teu interlocutor.

1

dimanar

Ter unha cousa a súa orixe en algo

Este termo provén do latín dimanare, onde tiña o sentido de ‘espallar’ ou ‘estender’ e, como podemos deducir, está emparentado con manare, orixe do noso manar (‘saír un líquido’). Na actualidade utilizámolo para indicar que unha cousa ten a súa orixe en algo, a semellanza da auga que provén dunha fonte.

Resulta máis doado atopalo en textos que tratan cuestións legais, coma este de Santiago González Avión: “a delimitación de tarefas e funcións de cara á promoción dos Dereitos Humanos non pode ser realizada axeitadamente desde a óptica exclusiva dos problemas relativos ós Dereitos Humanos, senón tamén desde os deberes que dimanan da nosa condición de cidadáns do mundo” (Abrente incerto. Pobreza, dereitos humanos e desenvolvemento na Galicia de hoxe). Pero non temos que limitarnos a este ámbito, como nos mostra Arturo Romaní: “Don Xoán non se centraba estrictamente ás operacións comerciais que dimanaban da industria, senón que con frecuencia prestaba diñeiro a algúns conveciños que o necesitaban” (Barlovento).

Ten o mesmo sentido e resulta igualmente culto o seu sinónimo promanar, polo que podemos alternalos.
2

colixir

Tirar algo como conclusión

Para dicir que tiramos unha conclusión de algo podemos usar deducir ou concluír, pero tamén outros verbos menos frecuentes e de rexistro máis elevado, como colixir.


Da forma latina colligere temos dous resultados en galego, coller e colixir. O primeiro deles evolucionou máis na forma, pero mantivo un significado máis próximo ao que tiña en latín. Pola súa banda, colixir recorda máis na forma o étimo, pero afastouse máis no seu significado, de ‘recoller’ a ‘deducir’.


Se queremos fixarnos en exemplos para a súa utilización, podemos atopar algúns coma os seguintes: “Eu sabía, abofé, algo de astronomía, pero ben máis pola observación e o empirismo que dela se colixe ca polo estudio sistemático de parábolas e sistemas, de cálculos e derivacións.” (Xavier Queipo: Papaventos); “Acabei por colixir, dubidando de min mesmo, que estaba diante dun experimento, unha acción vangardista desas das que en ocasións é difícil averiguar o sentido, e arquiveina como tal” (Xosé Miranda: A biblioteca da iguana).


E, para variar a expresión, en lugar de colixir podemos dicir inferir, sen deixarmos o rexistro culto.

3

ignaro

Que ignora ou descoñece determinada cousa ou materia. Que carece de instrución

A persoa que descoñece algo en particular ou que carece de formación en xeral é ignorante, ou ignaro, se preferimos un recurso máis orixinal e menos trillado para expresar o concepto. Esta forma provén do latín ignarus, derivado de noscere ‘coñecer’, igual ca a forma mencionada ignorante.

É pouco frecuente, pero atopamos autores que o inclúen nas súas obras, como Xesús Valcárcel en Matar o tempo (“Con isto queda descrita a súa raquítica condición de animal arrogante, de bípedo compulsivo e ignaro”) ou Xesús Rábade Paredes en A palabra secreta (“Pero, caro confrade -mediara Monseñor-, tal renuncia á gobernación temporal en favor de elementos civís, completamente ignaros, significaría tanto como contravenir o plan divino”).

Unha boa maneira de non parecermos ignaros é utilizarmos un vocabulario amplo e variado. Deste xeito, para que non pareza que só coñecemos ignaro, temos outras opcións, como inculto ou indouto.
4

omnímodo

Que abrangue todos os modos ou aspectos posibles, que abrangue todo.

Aquilo que o abrangue todo, todos os modos ou aspectos posibles é omnímodo. Provén esta palabra do latín omnimodus, composto a partir de omnis (‘todo’) e modus (‘maneira’). Ten un significado moi próximo ao de ‘absoluto’ ou ‘ilimitado’, pero pese á amplitude que encerra, non goza de moita presenza no noso discurso.


É moi habitual que se utilice asociado ao substantivo poder. Así o fai, por exemplo Xosé Alvilares en Memorial de agravios: “O poder omnímodo, excluínte e silencioso de bispo e colaboradores presentábanos a súa escura cara de obstáculo para facer da Igrexa unha verdadeira comunidade”. Pero, obviamente, non temos que limitarnos a esta asociación, como nos mostra Antón Riveiro Coello en Airadas de palabras: “A traxectoria da frase era omnímoda e o seu recreo trouxo o bautismo da súa sombra sonora, un nome que tiña unha música que devoraba a pantasma da identidade”. Ou Aníbal C. Malvar en Galicia Internacional: “comezariamos por non autorizar ningún tipo de cama, nin de revista, nin de universidade, nin de nada, que a tentación é omnímoda e o mal non acouga”.
5

quiescente

Que está quieto ou en estado de repouso.

Dicimos que está quieto ou quedo a persoa ou cousa que non se move, que non cambia de lugar ou situación e, a partir disto, aplicámolo tamén ao que está tranquilo. Pois ben, para aquilo que non se move ou permanece en repouso serve tamén o adxectivo quiescente. Todos eles derivan do latín quiescere (‘descansar’, ‘estar quieto’), os primeiros a partir da forma quietus e quiescente a partir de quiescens.

Atopamos esta palabra en textos científicos como a Guía de bolboretas de Galicia “A crisálida (de khrysos = ouro, debido os tons metálicos que presentan algunhas especies) é unha estructura quiescente rodeada dunha cuberta quitinosa ríxida na que só teñen certa mobilidade os segmentos abdominais”; ou na tradución de Emilio Valadé del Río da obra de Ernst Mayer Historia do pensamento biolóxico: “Case tódolos biólogos funcionais se sorprenderon polo feito de que o ovo non fecundado é quiescente, mentres que o desenvolvemento (sinalado pola primeira división celular) comeza case inmediatamente despois que o espermatozoide penetra no ovo”.
6

abstruso

De difícil comprensión.

Resulta abstruso aquilo que é difícil de entender. A partir do latín trudere (‘empuxar’) formáronse voces como intrudere, que deu introducir, e de aí o intruso, calquera delas correntes na fala, pero tamén outras como abstrudere (‘ocultar’), de onde vén abstrusus (‘agachado’), que parece máis reservado a ocasións especiais.

Non se atopan moitos exemplos nos que inspirarnos, pero algún destes pode valer: “Tal vez nos induza tamén a adoptar un comportamento solidario con aqueles que, no Leste do noso continente, son as víctimas dunha abstrusa combinación entre dúas miserias equiparables: a burocrática e a capitalista”, Carlos Taibo: Europa sen folgos; “as preciosas, como así se chaman estas mulleres sabias, teiman en ler, en comentar os máis abstrusos autores e mesmo pretenden construír un mapa dos sentimentos, dando nome a aqueles que os homes nunca soñaron denominar”, Teresa Moure: Herba moura.

Claro que tampouco temos que estar agardando a compoñer un texto grandilocuente para introducilo. Simplemente, cando non entendamos o noso interlocutor podemos deixalo abraiado cun “Hoxe estás excesivamente abstruso”, copiando a Aníbal Malvar en Unha noite con Carla.
7

inmarcescible

Que non pode murchar, que perdura sen perder a súa forza ou intensidade.

 

O latín marcere era murchar e sobre el formouse inmarcescibile, é dicir, ‘que non murcha’. Pode que primeiramente pensemos en aplicar murchar para unha planta ou unha flor, pero resulta máis corrente utilizalo en sentido figurado para aquilo que perdura, que mantén a súa forza ou intensidade.

Evidentemente, queremos que perduren cousas positivas. De aí que apareza inmarcescible asociado a conceptos como gloria, beleza ou similares. Ímolo ver con textos concretos, que non abundan porque a súa presenza no discurso é escasa: “A min, que estaba namorado dela, tamén chegou a fartarme a súa exasperante solidariedade, a súa bondade inmarcescible, a súa disposición para facelo todo ben”, Xesús Manuel Valcárcel: Os ollos da sentinela; “O tamaño da súa felicidade antollábase inmarcescible e, desbordado pola plenitude, exhibiu a súa sombra coma quen estrea automóbil” Antón Riveiro Coello: Airadas de palabras.

Se somos quen de introducir inmarcescible nunha conversa de seguro que abraiamos quen nos escoita, xa que neste caso trátase dunha voz infrecuente e mesmo un chisco complicada en canto á forma. Cómpre ir con coidado.
Palabras traballadas

Todos os termos que traballamos, fóra das Palabras do día, ordenados alfabeticamente.

Ver

Palabras do día

Unha palabra cada día dos 365 do ano, ordenadas alfabeticamente ou por data.

Ir

Axúdasnos a mellorar? Pechar

A túa opinión impórtanos. Queremos saber como usas o Portal das Palabras, que che gusta máis e se botas algo en falta.

Enredarache moi pouco tempo!

Cubre a enquisa aquí